Hoe bied je digitale geletterdheid aan bij de jongste kinderen op school? Het is een vraag die ik de laatste tijd steeds vaker krijg. Zo ontving ik onlangs een mailtje: “Sander, onze kleutercollega’s willen graag aan de slag met digitale geletterdheid middels prentenboeken. Heb jij suggesties?” Absoluut! Prentenboeken zijn namelijk dé perfecte manier om dit onderwerp op een speelse en veilige manier de klas in te halen.
De digitale wereld is overal, ook voor kleuters. Toch hoeft digitale geletterdheid echt niet te betekenen dat de kinderen direct allemaal achter een scherm moeten zitten. Sterker nog: de basis leg je gewoon in de kring, samen met een goed boek.
Hieronder deel ik mijn favoriete prentenboeken om thema’s als mediawijsheid, schermtijd, online veiligheid en computational thinking bespreekbaar te maken bij de jongste kinderen.
Deze blog bevat affiliatie links
1. Dé aanrader voor de digitale wereld: Tikke takke toetsenbord
Ik tip hem natuurlijk met gepaste trots, maar dit versjesboek mag echt niet ontbreken in de kleuterklas! Ik schreef ‘Tikke takke toetsenbord’ samen met Juf Sanne (Sanne Ramakers), speciaal om de brug te slaan tussen de fysieke en de digitale wereld. Met heerlijke ritmische versjes en de geweldige praatplaten van Paco Vink maken we abstracte begrippen tastbaar. Van videobellen met oma tot de werking van een tablet en het ontdekken van een toetsenbord; het staat er allemaal in. Het is dé perfecte start om jonge kinderen ‘digiwijs’ te maken.
2. Thema: Schermtijd en afleiding (Mediawijsheid)
Hoe ga je om met schermen? En wat doet het met je als je er te lang naar staart? Deze boeken maken dat op een grappige manier inzichtelijk:
- De anti-schermpolitie (Lenia Major & Florent Bégu) – Mia wil heel graag met haar broer spelen, maar hij staart alleen maar naar zijn schermpje. Ze schakelt de ‘anti-schermpolitie’ in, die allerlei hilarische dingen probeert om hem af te leiden.
- Een tijger in de trein (Maranke Rinck & Martijn van der Linden) – Een prachtig, fantasierijk verhaal waarbij een treincoupé volstroomt met allerlei gekke dieren. De enige die hélemaal niets in de gaten heeft, is papa; hij heeft alleen maar oog voor zijn telefoon. Heel herkenbaar en perfect om afleiding door schermen (ook bij volwassenen!) te bespreken.
- Ferm (Tirza Beekhuis) – Haai is zijn vriend Ferm kwijt. Ferm heeft namelijk de wonderlijke wereld van het gamen ontdekt en is daar he-le-maal in opgegaan. Maar zitten daar ook nadelen aan?
- Handje (Tjibbe Veldkamp & Wouter Tulp) – Een prachtig prentenboek over een meisje dat naar de apen in de dierentuin wil, maar haar vader kijkt alleen maar op zijn telefoon. Ze pakt de hand van een andere vader en blijft ruilen.
- Mama te koop (Tine Mortier & Marjolein Pottie) – Casper wil zijn moeder verkopen omdat ze maar niet stopt met bellen.
- Het is een boek (Lane Smith) – Een klassieker over Ezel die niet snapt wat Aap aan het doen is met een ‘boek’. “Hoe scrol je naar beneden?” vraagt Ezel. Prachtig om het verschil tussen digitaal en analoog aan te stippen (Praktische ICT-vaardigheden).
3. Thema: Hoe werkt een computer? (Computational Thinking)
- Nova ruimt op (Eva Leurink) – Een fantastische en gloednieuwe aanrader! Nova houdt van uitvinden, maar vindt opruimen vreselijk saai. Dus bouwt ze zelf een robot die het vuile werk voor haar doet. Alleen… wat gebeurt er als een robot je opdrachten net niet helemaal goed begrijpt? Een superleuk en grappig verhaal over de kracht van fantasie, plannen maken en de eerste stappen in AI en robotica.
- Hallo Ruby: de grote reis door de computer (Linda Liukas) – Een kleurrijk en speels boek dat kleuters (en iets oudere kinderen) door middel van een avontuur meeneemt in de basisbeginselen van ‘computational thinking’, patronen herkennen en hoe een computer in de basis werkt.
4. Robots, AI en techniek
Robots spreken enorm tot de verbeelding van kleuters, maar ze vormen ook de perfecte brug naar digitale geletterdheid.
Waarom is dit zo waardevol om in de klas te bespreken?
- Maakt technologie tastbaar: Het concept van een computer of algoritme is voor jonge kinderen heel abstract. Een robot geeft de digitale wereld letterlijk een ‘gezicht’.
- Inzicht in programmeren: Kleuters ontdekken dat een robot niet zomaar uit zichzelf dingen doet, maar precies uitvoert wat een mens hem opdraagt (of wat er geprogrammeerd is). Dat is de basis van logisch nadenken en computational thinking.
- Mooie filosofische vragen: Het opent de deur naar gesprekken over de grens tussen techniek en gevoel. Kan een robot een echt vriendje zijn? Kan een robot emoties voelen, of voert hij alleen opdrachten uit?
Met deze boeken duik je samen met de klas de wereld van robots en techniek in:
- Franky (Leo Timmers) – Sam houdt van robots. Hij weet zeker dat ze op een verre planeet wonen. Daar moet iedereen om lachen. Is er dan niemand die hem begrijpt? Toch wel. Franky! Een schitterend en hartverwarmend prentenboek dat kleuters op een fantasierijke manier laat nadenken over vriendschap, technologie en de verbeelding rondom robots.
- De briljante uitvindingen van Boris Breinbreker – Boris Breinbreker is een uitvinder. In zijn laboratorium knutselt hij de mooiste machines, apparaten, toestellen en mechanieken in elkaar. Van een automatische tandenpoetser tot een robot die je huiswerk maakt. En van een megamuziekmaakmachine tot een popcorn-popper-deluxe. Maar wat is eigenlijk de grootste uitvinding aller tijden? Prikkel je fantasie met dit heerlijke kijk-en-zoekboek!
5. Uitvinden, ontwerpen en onderzoekend leren (STEM & Probleemoplossen)
Digitale geletterdheid en computational thinking draaien om veel meer dan alleen knoppen en schermen; het gaat om een manier van denken. Vragen stellen, plannen maken, testen én opnieuw proberen als iets niet direct lukt (in programmeertaal: debugging) zijn daarin cruciale vaardigheden. De fantastische prentenboekenreeks van Andrea Beaty en David Roberts is hiervoor de absolute gouden standaard.
Waarom is deze serie een must-have in de klas?
- Stimuleert een ‘growth mindset’: Kleuters leren dat fouten maken niet erg is, maar juist de allereerste stap naar een betere oplossing.
- Onderzoekend en ontwerpend leren: De verhalen zetten de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen aan en laten zien hoe je van een idee naar een werkend ontwerp komt.
- Sterke rolmodellen: De boeken laten op een hele inspirerende manier zien dat iedereen een grote wetenschapper, uitvinder of bouwer kan zijn.
De boeken uit deze serie:
- Roza rozeur, ingenieur (Andrea Beaty & David Roberts) – Roza bouwt in het geheim de meest fantastische spullen van afvalmateriaal. Als haar zelfgemaakte vliegmachientje neerstort, wil ze opgeven. Tot haar tante haar leert dat een mislukking geen einde is, maar een succesvol begin. Een prachtig verhaal over ontwerpen, doorzetten en de basis van ‘engineering’.
- Ada Dapper, wetenschapper (Andrea Beaty & David Roberts) – Ada is ontzettend nieuwsgierig en wil overal het ‘waarom’ van weten. Wanneer er een vreemd stinkend luchtje in huis hangt, start ze een heus wetenschappelijk onderzoek: vragen stellen, hypotheses bedenken en testen uitvoeren. Het ultieme boek om kleuters te leren hoe je logisch nadenkt en op onderzoek uitgaat.
- Aaron Terhaar, Tekenaar (Andrea Beaty & David Roberts) – Aaron droomt ervan verhalen te vertellen, maar heeft grote moeite met lezen en schrijven. Als de juf de klas vraagt een verhaal te schrijven, lijkt zijn droom te spatten. Tot hij een heel bijzondere, eigen manier bedenkt om zijn verhaal met de klas te delen: door te tekenen! Een prachtig prentenboek over visuele geletterdheid, creatief probleemoplossen en de ontdekking dat er meer wegen zijn om ideeën en informatie over te brengen dan alleen via de traditionele tekst.
Praktische tip voor in de klas
De kracht van deze boeken zit hem in het gesprek achteraf. Gebruik de verhalen, versjes en praatplaten (zoals uit Tikke takke toetsenbord) voor een interactief kringgesprek. Stel open vragen zoals:
- “Wat vind jij het allerleukst om op de tablet te doen?”
- “Heeft papa of mama ook wel eens alleen maar oog voor de telefoon, net als in het boek?”
- “Mag jij zelf bepalen hoe lang je op een schermpje zit?”
Je zult zien dat kleuters hier vaak heel eerlijke en verrassende antwoorden op geven, wat prachtige leermomenten oplevert.
Welk prentenboek over digitale geletterdheid is jouw favoriet? Of mis je nog een fantastische titel in dit rijtje? Laat het me weten in de reacties!